کوه معبد زیر اختیار امنیتی اسرائیل است و اوقاف اردن امور دینی مسلمانان و بناهای مقدس اسلامی را اداره میکند. سیاست اعلامشدهٔ اسرائیل دربارهٔ وضع موجود، بازدید غیرمسلمانان را مجاز میداند اما عبادت غیرمسلمانان را در محوطه ممنوع میکند؛ مسلمانان در آنجا نماز میگزارند. گزارش سرویس پژوهشی کنگره این سیاست و ریشههای تاریخی آن را شرح میدهد و یادآور میشود که اصطلاح «وضع موجود» مجموعهای از رویهها را دربرمیگیرد، نه یک توافقنامهٔ مکتوب مفصل.
این ترتیبات چگونه شکل گرفتند
پیش از ۱۹۶۷، اوقاف اردن مکان را اداره میکرد. پس از آنکه اسرائیل طی جنگ ششروزه کنترل شهر قدیم را بهدست گرفت، موشه دایان، وزیر دفاع، اجازه داد اوقاف ادارهٔ دینی داخلی را ادامه دهد و پرچم اسرائیل را از قبةالصخره پایین آورد. پلیس اسرائیل مسئولیتهای امنیتی را حفظ کرد. این ترتیبات از تصمیمها و رویهها شکل گرفتند و با یک سند رسمی واحد که همهٔ اختیارات را تعریف کند برقرار نشدند.
نقش اردن در پیمان صلح اسرائیل و اردن در سال ۱۹۹۴ نیز بازتاب یافته است؛ این پیمان «نقش ویژه» اردن را در زیارتگاههای مقدس مسلمانان در اورشلیم به رسمیت میشناسد. گزارش سرویس پژوهشی کنگره توضیح میدهد که مقامهای اسرائیلی ورود غیرمسلمانان را از یک دروازه نظارت میکنند و اوقاف دروازههای دیگر را برای بازدیدکنندگان مسلمان اداره میکند. این تقسیم کار در عمل اجرا میشود و جزئیاتش محل مناقشه است: دسترسی به مکان، نگهداری و فعالیت پلیس همگی موضوع اختلاف بودهاند.
دسترسی و نماز در عمل
سیاست اسرائیل میان دسترسی و عبادت تمایز میگذارد. غیرمسلمانان میتوانند در زمانهای تعیینشده و با رعایت تصمیمهای امنیتی و محدودیتهای موقت بازدید کنند. گزارشهای وزارت خارجه دربارهٔ آزادی دینی مستند کردهاند که مقامها در برخی موارد بر پایهٔ سن، جنسیت، دین یا ملاحظات امنیتی دسترسی مسلمانان و یهودیان را محدود کردهاند. بنابراین ترتیبات بازدید ممکن است بر اساس تاریخ و شرایط فرق کند؛ مسافران باید دستورالعملهای رسمی روز را بررسی کنند.
سیاست رسمی و رویدادهای میدانی یکسان نیستند. گاهی بازدیدکنندگان یهودی با وجود ممنوعیت اعلامشده نماز خوانده یا اعمال دینی انجام دادهاند و نحوهٔ اجرای این ممنوعیت از سوی پلیس متفاوت بوده است. سیاست اعلامشدهٔ دولت همچنان این است که نماز غیر اسلامی در محوطه مجاز نیست. عبادت یهودیان در میدان دیوار غربی، پایین کوه، مجاز است. بخوانید «مسجدالاقصی» به چه چیزهایی میتواند اشاره کند و چه بناهایی درون محوطه قرار دارند.