هدف نظامیِ واقع در یک شهر همچنان مشمول قواعد تمایز، تناسب و اقدامات احتیاطی است. قرار گرفتن آن در میان غیرنظامیان، غیرنظامیان را به هدفی مجاز تبدیل نمیکند و تکالیف مهاجم را از میان نمیبرد. استفاده غیرقانونی حماس از حضور غیرنظامیان برای پوشاندن عملیات نظامی، نقض حقوق بینالمللی بشردوستانه است، اما رفتار مدافع مزیت نظامی مهاجم را افزایش نمیدهد و حمایت از غیرنظامیان را لغو نمیکند.
سپر انسانی، تکالیف مهاجم را لغو نمیکند
ماده ۵۱(۷) پروتکل الحاقی اول استفاده از غیرنظامیان برای پوشاندن اهداف نظامی را ممنوع میکند و ماده ۵۱(۸) صراحتاً میگوید که نقض این قواعد هیچ طرفی را از تعهداتش در قبال غیرنظامیان رها نمیکند. کمیته بینالمللی صلیب سرخ نیز این ممنوعیت را در قاعده عرفی حقوق بشردوستانه درباره سپر انسانی شناسایی میکند. مهاجم همچنان باید آسیب مورد انتظار به غیرنظامیان را ارزیابی کند، هدف را راستیآزمایی کند و اقدامات امکانپذیر را برای به حداقل رساندن آسیب انجام دهد.
در مورد تونل یا هدف نظامی دیگری زیر یک منطقه مسکونی، پرسشهای حقوقی همچنان مشخصاند: کدام هدف نظامی مورد حمله قرار میگیرد، چه آسیب اتفاقیای انتظار میرود، چه مزیتی پیشبینی میشود و چه وسایل یا زمانبندیِ امکانپذیری میتواند خطر را برای غیرنظامیان کاهش دهد؟ صرفِ زیرزمینی بودن، پاسخ هیچیک از این پرسشها نیست.
بیمارستانها از حمایت بیشتری برخوردارند
واحدهای پزشکی باید محترم شمرده شوند و مورد حمایت قرار گیرند. بر اساس ماده ۱۳ پروتکل الحاقی اول، واحدهای پزشکی غیرنظامی تنها زمانی این حمایت را از دست میدهند که خارج از وظیفه بشردوستانهشان برای انجام اعمال زیانبار به دشمن استفاده شوند؛ حمایت فقط پس از آن متوقف میشود که هشدارِ تعیینکننده مهلتی معقول بیپاسخ بماند، هرجا که چنین هشداری مقتضی باشد. ماده ۱۹ کنوانسیون چهارم ژنو نیز اعمال زیانبار به دشمن و بیپاسخ ماندن هشدار را مشخص میکند. صرفِ درمان رزمندگان مجروح در بیمارستان، موجب از دست رفتن حمایت آن نمیشود.
مدارس مشمول قاعده ویژه بیمارستانها نیستند که پیش از پایان حمایت، هشدار را الزامی میکند. بر اساس ماده ۵۲ پروتکل الحاقی اول، مدارس اموال غیرنظامی باقی میمانند، مگر آنکه بهواسطه ماهیت، مکان، هدف یا استفادهشان سهم مؤثری در اقدام نظامی داشته باشند و نابودی، تصرف یا بیاثر کردن آنها در اوضاع موجود مزیت نظامی مشخصی به همراه داشته باشد. حتی در آن صورت نیز حمایت از غیرنظامیان و اصل تناسب همچنان اعمال میشود.
هشدار یک اقدام احتیاطی است، نه مجوز حمله
ماده ۵۷ خواستار هشدار مؤثرِ قبلی درباره حملاتی است که ممکن است بر غیرنظامیان اثر بگذارند، مگر آنکه شرایط اجازه ندهد. اثربخشی هشدار باید با توجه به اوضاع سنجیده شود، از جمله اینکه آیا مردم میتوانند آن را دریافت کنند و به آن عمل کنند. صدور هشدار، غیرنظامیانی را که در محل میمانند به اهداف قانونی تبدیل نمیکند و آزمون تناسب را کنار نمیگذارد. مهاجم همچنان باید حملهای را که ممکن است آسیبِ مورد انتظارِ بیشازحدی ایجاد کند لغو یا متوقف کند.