سرمنشأ ویدیوی وایرال‌شده
در پی حملات نظامی گسترده میان اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران، کارزارهای هماهنگ انتشار اطلاعات نادرست در شبکه‌های اجتماعی از جمله اکس، فیس‌بوک و تلگرام شکل گرفت. کاربران ویدیویی را دست‌به‌دست می‌کردند که مدعی بودند لحظه سرنگونی دراماتیک جنگنده نسل پنجم رادارگریز F-35I «آدیر» نیروی هوایی اسرائیل توسط سامانه‌های پدافند هوایی زمین‌پایه ایران در نزدیکی اصفهان را به تصویر می‌کشد. این روایت به‌سرعت توسط رسانه‌های رسمی و همسو با حکومت ایران برای نمایش قدرت نظامی و بازدارندگی بازنشر شد.
با این حال، پژوهشگران اطلاعات منبع آشکار و سازمان‌های حقیقت‌سنجی حرفه‌ای به سرعت دریافتند که این تصاویر هیچ ارتباطی با عملیات‌های واقعی نبرد ندارد. این ویدیوی پربازدید نه بر فراز آسمان ایران ضبط شده بود و نه یک درگیری نظامی واقعی را نشان می‌داد.
شواهد جرم‌شناسی دیجیتال و شبیه‌سازی
پژوهشگران مستقل از طریق جستجوی معکوس تصویر و تحلیل فریم‌به‌فریم متوجه شدند که منبع این ویدیو یک شبیه‌ساز نبرد دیجیتال بوده که مدت‌ها پیش از انجام این حملات در یوتیوب آپلود شده بود. بررسی‌های فنی سرویس حقیقت‌سنجی HKBU FactCheck Service نشان داد که این کلیپ با گیم‌پلی یک شبیه‌ساز پرواز که در مه ۲۰۲۵ توسط یکی از علاقه‌مندان به شبیه‌سازی هوانوردی نظامی بارگذاری شده بود، مطابقت دارد. بارگذار اصلی صراحتاً برچسب سناریوی نبرد هوایی شبیه‌سازی‌شده مربوط به درگیری موشک‌های زمین‌به‌هوا را روی ویدیو قرار داده بود.
شبیه‌سازهای نبرد هوایی مانند Digital Combat Simulator World (DCS World) و موتورهای شبیه‌سازی تاکتیکی مشابه، جلوه‌های جوی پیچیده، رد دود موشک و آسیب‌های بدنه هواپیما را چنان بازآفرینی می‌کنند که ممکن است در فیدهای با وضوح پایین شبکه‌های اجتماعی کاربران عادی را به اشتباه بیندازد. در این مورد، عوامل فریبکار صدای اصلی را حذف کرده، نشانگرهای رابط کاربری را برش داده و با اعمال فشرده‌سازی دیجیتال، گرافیک بازی را مات کردند تا این رندر رایانه‌ای را به عنوان تصاویر واقعی حرارتی یا دید در شب پدافند هوایی جا بزنند.
تصاویر جعلی و خطاهای هوش مصنوعی
علاوه بر ویدیوها، حساب‌های متعددی تصاویری ثابت از لاشه سوخته یک جنگنده اف-۳۵ اسرائیلی در خاک ایران منتشر کردند که ادعا می‌شد توسط مردم محلی محاصره شده است. نهادهای حقیقت‌سنج از جمله Snopes و AFP Fact Check این تصاویر را مورد بررسی دقیق دیجیتال قرار داده و اعلام کردند که این موارد تصاویری ترکیبی و ساختگی هستند که با ابزارهای هوش مصنوعی تولید شده‌اند.
تصاویر تحلیل‌شده حاوی ناهنجاری‌های ساختاری فاحشی بودند که ساختگی بودن آن‌ها را اثبات می‌کرد:
- ابعاد نامتعارف: لاشه هواپیمای ترسیم‌شده به شکلی نامتناسب غول‌پیکر بود و ابعاد بدنه‌اش تقریباً سه برابر اندازه واقعی لاکهید مارتین F-35 لایتنینگ ۲ بود که ۱۵٫۵ متر طول و ۱۰٫۷ متر فاصله دو سر بال دارد.
- تناقضات ظاهری: کاناپی کابین خلبان، پایدارکننده‌های عمودی دوقلو و هندسه ورودی‌های هوا فاقد مشخصات استاندارد مهندسی و آرایش پنل‌های نسخه F-35I مورد استفاده نیروی هوایی اسرائیل بودند.
- خطاهای هوش مصنوعی: چهره‌های افراد حاضر در تصویر، موقعیت غیرطبیعی اندام‌ها و بافت‌های محو شده، کاملاً نشان‌دهنده خطاهای رایج در پردازش تصویر هوش مصنوعی مولد بودند.
واقعیت عملیاتی و عقب‌نشینی رسمی
سوابق نظامی و گزارش‌های معتبر نشان می‌دهد که نیروی هوایی اسرائیل در جریان عملیات حمله دوربرد خود علیه تأسیسات نظامی و پدافندی ایران، هیچ‌گونه خسارت یا سرنگونی جنگنده‌ای را متحمل نشده است. سرهنگ دوم ناداو شوشانی، سخنگوی بین‌المللی ارتش اسرائیل، این ادعاها را پروپاگاندای بی‌اساس برای ساختن یک پیروزی خیالی جهت مصارف داخلی و منطقه‌ای دانست و تأیید کرد که تمام جنگنده‌های اعزامی مأموریت‌های عملیاتی خود را کامل کرده و به سلامت به پایگاه‌های خود بازگشتند.
فقدان هرگونه لاشه، بقایا یا داده‌های تله‌متری قابل اثبات، در نهایت مقامات ایرانی را وادار به عقب‌نشینی آرام از این ادعاها کرد. پیمان جبلی، رئیس سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB)، پس از آن در سخنرانی خود در دانشگاه شهید بهشتی تهران اذعان کرد که رسانه ملی ادعاهای تأییدنشده‌ای درباره انهدام جنگنده‌های اسرائیلی پخش کرده بود که کاملاً کذب از آب درآمدند.