کالبدشکافی تصاویر وایرال‌شده از فرودگاه بیروت
در اکتبر ۲۰۲۴، پست‌های تصویری مهیجی به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی سرتاسر جهان منتشر شد که ظاهراً فرود هواپیماهای مسافربری تجاری را در فرودگاه بین‌المللی رفیق حریری بیروت در میان صحنه‌هایی هولناک از آتش و ویرانی به تصویر می‌کشیدند. کپشن‌های وایرال‌شده مدعی بودند این تصاویر لحظه فرود پرواز هواپیمایی خاورمیانه را در حالی نشان می‌دهند که باندهای فرودگاه در آتش‌سوزی‌های مهیب ناشی از حملات هوایی اسرائیل می‌سوزند. با این حال، بررسی‌های فنی مستقل و اسناد هوانوردی ثابت کردند که این تصاویر تماشایی کاملاً با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی ساخته شده‌اند.
شناسایی فنی نشانه‌های تصویر ساختگی
واکاوی‌های دیجیتال انجام‌شده توسط نهادهایی از جمله خبرگزاری فرانسه (AFP)، دویچه‌وله، و فول‌فکت (Full Fact) ناهنجاری‌های دیجیتالی گسترده‌ای را نشان داد که ثابت می‌کند این تصاویر ساختگی هستند و عکس‌های خبری واقعی محسوب نمی‌شوند:
- ناهماهنگی‌های ساختاری هواپیما: هواپیماهای دیده‌شده در این طرح‌های گرافیکی وایرال‌شده، باگ‌های بارز هوش مصنوعی زاینده را بروز می‌دهند. این هواپیماها دارای دماغه‌های بسیار نامتقارن، نامتعارف و بریده‌شده، ردیف‌های نامنظم پنجره‌های مسافران، فریم‌های تار یا حذف‌شده در کابین خلبان، و نقوش بدنه اشتباهی هستند که با هیچ‌یک از مدل‌های تجاری ناوگان خطوط هوایی خاورمیانه همخوانی ندارند.
- توهمات در معماری و نورپردازی: سازه‌های ترمینال، برج‌های مراقبت، و ساختمان‌های پیرامونی در این تصاویر دارای معماری تحریف‌شده و ناممکنی هستند؛ از جمله خطوط کج پنجره‌ها و تیرچه‌های ساختاری بی‌معنایی که معمولاً مدل‌های تولید تصویر در زمان شبیه‌سازی تأسیسات پیچیده ایجاد می‌کنند.
- دینامیک غیرواقعی آتش: شعله‌های آتش و ستون‌های دود به‌تصویر‌کشیده‌شده فاقد انطباق فیزیکی با انفجارهای واقعی یا آتش‌سوزی‌های سوخت جت هستند؛ بافت شعله‌ها در اطراف باند سطحی یکدست و فانتزی دارد و هیچ‌گونه سوختگی واقعی سطح، موج گرمایی، یا سایه‌های متناسب تولید نکرده است.
مقامات شرکت هواپیمایی ملی لبنان (طیران الشرق الأوسط) مستقیماً به راستی‌آزمایان تأیید کردند که این تصاویر جعلی و فاقد هرگونه پیوند با واقعیت بوده و اشاره کردند که پروازهای تجاری با هیچ‌گونه آتش‌سوزی در باند مواجه نشده‌اند.
بستر عملیاتی و هدف‌گیری نقطه‌زن
در جریان عملیات نظامی اکتبر ۲۰۲۴ علیه حزب‌الله، نیروهای دفاعی اسرائیل پناهگاه‌های زیرزمینی فرماندهی، انبارهای تسلیحات، و مراکز ساخت موشک این گروه تروریستی را که در حومه ضاحیه در جنوب بیروت متمرکز بودند، هدف قرار دادند. اسرائیل بارها تأکید کرد که عملیاتش صرفاً متمرکز بر اهداف نظامی حزب‌الله بوده و تأسیسات زیربنایی غیرنظامی را هدف نمی‌گیرد، و پیشاپیش هشدارهای تخلیه برای غیرنظامیان لبنانی ساکن در مجاورت اهداف تعیین‌شده حزب‌الله صادر کرد.
در حالی که پروازهای تجاری همچنان از فرودگاه بین‌المللی بیروت ادامه داشتند، عکاسان خبری واقعی—از جمله گزارشگران اسوشیتد پرس—تصاویر اصیلی از برخاستن و فرود هواپیماها همراه با دودی دوردست از حملات در چند کیلومتر آن‌طرف‌تر در ضاحیه به ثبت رساندند. لنزهای تله‌فوتو مورد استفاده عکاسان حرفه‌ای فاصله میان محوطه فرودگاه و مناطق هدف در محله‌های همجوار را فشرده کرده و خطای دید نزدیکی بیش‌ازحد ایجاد می‌کردند. جریان‌های آنلاین با سوءاستفاده از این زمینه واقعی، دست به تولید و پخش تصاویر جعلی و هیجان‌انگیز رایانه‌ای زدند که به غلط مدعی سوختن باندهای فرودگاه بودند.
در هیچ برهه‌ای از این درگیری، باندهای فرودگاه بین‌المللی رفیق حریری با مهمات اسرائیلی هدف قرار نگرفتند، بمباران نشدند یا دچار حریق نگردیدند. تصاویر پخش‌شده نمایانگر یک سندسازی دیجیتالی سازمان‌یافته با هدف برانگیختن خشم از طریق اکاذیب اغراق‌آمیز است، نه یک مستندسازی واقعی.